در بررسي علل بد خطّي دانش آموزان دوره ابتدایي ، علاوه بر عوامل آموزشي و تربيتي مؤثّر بر دست خطّ آنان ، بايد عوامل مربوط به وضعيّت جسمي و رواني كودكان نيز مورد توجّه قرار گيرد. چه بسا بد خطّي دانش آموزان به دليل ضايعات استخواني ، عصبي يا حالات عاطفي و رواني نامطلوب باشد . در اين صورت آمورزش هاي معلّم در زمينه­ی خوشنويسي كافي نخواهد بود و ارجاع به يك متخصّص ، امري الزامي ا ست.

عوامل مؤثّر بر بد خطّي دانش  آموزان

به طور كلي عوامل مؤثّر بر بد خطّي نويسي را مي توان در سه گروه عمده جاي داد  كه عبارت اند از:

1- عوامل مربوط به خانواده

2- عوامل مربوط  به معلّم و شيوه هاي آموزشي و تربيتي مدرسه

3- عوامل مربوط به دانش آموزان

1-عوامل مربوط به خانواده

« چنان چه كودك در خانواده اي زندگي كند كه اعضاي آن از ذوق و ا ستعداد هنري بيش تري برخوردار باشند وبه فرزندان خود توجه كافي مبذول دارند ، كود ك كم تر گرفتار معضل بدخطّي مي شود .

- عوامل مربوط به معلم و شيوه هاي آموزشي و تربيتي مدرسه

از بين عوامل مربوط به معلم، مهمترين آنها شيوه هاي آموزشي معلم است. اگر معلم خود دست خط بدي داشته باشد، بنا به مثل معروف « رطب خورده منع رطب كي كند؟ » ‌قادر به تربيت دانش آموزان خوش خط نخواهد بود.

3- عوامل مربوط به دانش آموز

براي اين كه كودك بتواند نوشتن را به نحو احسن انجام د هد، لازم است از سلامت كافي در زمينه هاي جسمي و رواني برخوردار باشد. در اين جا عواملي كه به نوعي در بد خطي كودكان موثر ند، مورد بررسي قرار مي گيرند.

الف) اختلال در عملكرد دست و انگشتان، به علّت ضايعات ارتوپد پديك ( استخواني)‌

« يك كودك سالم و طبيعي بايد بتواند قلم را با سه انگشت شست، اشاره و وسط بگيرد. ا گر به هر دليلي، اختلالي در عملكرد انگشتان  وجود داشته باشد، كودك نه تنها نوشتن را به نحو مطلوب  انجام نمي دهد، بلكه براي انجام آن به وقت بيش تري نيز، نسبت به ساير دانش آموزان،  نياز دارد.

ب) اختلال در عملكرد دست و انگشتان، به دليل ضايعات عصبي

 در همه اختلالت مربوط به عملكرد دست و انگشتان، به دليل آسيب ديدگي شديد اعصاب حركتي و ناهماهنگي بين دست ، چشم و توان عضلات، خط دانش آ‌موزان خيلي بد و بعضا ناخواناست.

از ميان اين اختلالات مي توان به انواع فلج مغزي، آسيب مغزي، صرع و ميوپاتي ( بيماري عضلاني ) اشاره كرد.

ج) عدم غلبه  طرفي مغز

« كودك پيش از نوشتن بايد غلبه طرفي را به دست آورد. در كودكاني كه اين اتفاق نيفتاده است، نوشتن به سختي انجام مي شود. »

د) عوامل روحي و رواني و تأثير آن بر روي نوشتن

« ممكن است بد خطّي با عواملي نظير: اضطراب و اختلالات نوروتيك ( عصبي) همراه باشد و در بعضي از اوقات حالات  عصبي موجب  گرفتگي عضله در كودكان مي شود . يعني ماهيچه هاي دست كودك متعاقب نوشتن چند سطر دچار انقباض شده ، كودك ديگر قادر به نوشتن نيست .

هـ )‌چپ دستي

«‌در مورد كودكان چپ دست اين سؤال مطرح مي شود كه چرا كودكان درشروع نوشتن بد خط اند؟ پاسخ اين است كه اين كودكان نمي توانند آن چه را كه مي نويسند، به خوبي ببينند، زيرا دست آن ها روي نوشته هايشان را مي پوشاند و همين عامل سبب بد خطّي كودكان چپ دست مي شود.

و )‌ نبود ديد كافي

بسياري از كودكان به د ليل نداشتن ديد كافي، چشم هاي خود را به كاغذ بسيار نزديك مي كنند. دست نوشته هاي اين كودكان معمولأ خط خوردگي ها و پاك كردن هاي  فراوان دارد.

اشكال مختلف بد خط نويسي

« با بررسي دست نوشته هاي دانش آموزان به اين نتيجه مي رسيم كه بد خطّي در آنان به اشكال و انواع

مختلف مشاهده مي شود كه بعضي از آن ها عبارت اند از:

1) درشت نويسي و ريز نويسي

2) فاصله گذاري نامناسب بين حروف و كلمات

3) نا مرتب نوشتن .

4)‌ كج نوشتن حروف و كلمات.

فهرست منابع:

1- صافي، احمد ( آبان 1372) . پيام كودكان دبستاني. نشريه ماهانه آموزشي- تربيتي پيوند، شماره 169. تهران: انتشارات انجمن اوليا و مربيان .

2- مسيبي،علي ( دي 1381)‌. با بچه هاي ابتدايي. نشريه رشد آموزش ابتدايي، شماره 181. تهران : انتشارات رشد.

3- والاس، جرالد ومك لافلين، جيمز( 1370) . ناتواني هاي يادگيري . مشهد : انتشارات آستان قدس رضوي .

4- مجله كودكان ا ستثنايي (‌ارديبهشت 1385) .انتشارات سازمان آموزش و پرورش استثنايي.

5- هرگنهان و اولسون (‌1385) . نظريه هاي يادگيري و آموزش. ترجمه علي اكبر سيف. تهران:  نشر روان.

6- سيف، علي اكبر (1385) . سنجش و اندازه گيري . تهران: نشر دوران

7- بيابانگرد،  اسماعيل (‌1385) . روان شناسي تربيتي . تهران : انتشارات رشد.

8- نشريه ماهانه آموزشي پيوند خرداد 86